kıdem tazminatı hesaplama

Kıdem tazminatı nedir?

Kıdem tazminatı 1475 sayılı kanunun 14. Maddesinde düzenlemiştir. Bu kanun 4857 sayılı kanunla yürürlükten kaldırılmış olmasına rağmen 14. Madde halen yürürlüktedir.

Kıdem tazminatı işçilerin çalışma süreleri ve iş sözleşmelerinin sona erme nedenlerine bağlı olarak kendilerine sağlanan bir haktır. Kıdem tazminatı işçinin çalışma süresi, iş sözleşmesinin fesih nedeni ve almakta olduğu ücret dikkate alınarak iş sözleşmesinin fesih tarihinde kendisine belirli tutarlarla bir tazminat ödenmesidir.

İşçilerin kıdemleri, iş sözleşmelerinin devam etmiş veya aralıklarla yeniden yapılmış olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır. İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki iş sözleşmeleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır.

İşçinin iş yerinde fiilen çalışmaya başladığı tarih en az bir yıllık sürenin başlangıcıdır. Tarafların iş ilişkisi kurulması yönünde varmış oldukları ön anlaşma bu süreyi başlatmaz.
4857 sayılı iş kanununa tabi olmaksızın çalışanların, örneğin çırakların çalışma süreleri kıdem tazminatına esas alınacak süre yönünden değerlendirilemeyecektir.
İşçinin kıdem hakkı bakımından aranan en az bir yıllık süre, derhal fesihlerde feshin bildirildiği anda sona erer. Kural olarak fesih bildirimi muhataba ulaştığı anda sonuçlarını doğur. Bildirimli fesihler yönünden ise ihbar öneli süreye dâhil edilir.

İşçinin iş yerinde çalıştığı sırada almış olduğu istirahat raporları kıdem süresinden indirilmez. Ancak, işçinin çalıştığı sırada bir defada ihbar önelini 6 hafta aşan istirahat raporu süresinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınamayacağı, kararlılık kazanmış Yargıtay uygulamasıdır.

İşçinin iş sözleşmesinin askıda olduğu süreler de, kıdem süresinden sayılmamalıdır. Örneğin ücretsiz izinde geçen süreler kıdem tazminatına esas süre bakımından dikkate alınmaz.
2822 sayılı yasanın 42. maddesinin 5. fıkrası uyarınca grev ve lokavtta geçen süreler kıdem süresine eklenemez. Tutukluluk ve hükümlülükte geçen süreler de kıdem tazminatına esas sürede dikkate alınmaz.

İkale sözleşmesi kıdem tazminatı ilişkisi

İkale işçi ve işverenin aralarında ki iş ilişkisini anlaşarak sona erdirmeleri demektir.

İkale sözleşmesi iş kanununda düzenlenmemiştir. Ancak sözleşme düzenleme özgürlüğü çerçevesinde serbestçe düzenlenebilir.
İkale sözleşmesinin geçerli olabilmesi için hem işçinin hemde işverenin sözleşmenin sona erdirilmesi konusunda irade birliğinin olması gerekir. Yani, işçi sözleşmenin sona erdirilmesini kendisi istemektedir. Bu durumda kıdem tazminatı oluşmaz. Uygulamada bazı ikale sözleşmelerinin kıdem tazminatı içerdiği görülmektedir. Bu tür tazminatlar, kıdem tazminatı şartları oluşmadığı için, gelir vergisi muafiyeti oluşmaz. İşveren bu tür ödemelerden gelir vergisi ve damga vergisi kesmelidir.

Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez.

Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur.

Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.

Kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılacak davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. İşçinin mevzuattan doğan diğer hakları saklıdır.

Kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebilir.

Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez.

İşçi daha önce kıdem tazminatı alarak (emeklik veya askerlik nedeniyle) ayrıldığı işyerinde tekrar çalışabilir.

Asıl işverenler, alt işverenlerinin kendi işçilerine olan ücret ve kanundan doğan diğer borçlarından alt işverenle beraber sorumludur. Kendi işvereninden ücret alamayan bir işçi ücretini asıl işverenden isteyebilir. (Ancak bu ücret alacağı sadece o iş yerindeki çalışmalarla ortaya çıkmış olmalıdır.) Sözleşmelere aksine hüküm konulamaz.

Asıl işverenin bu ödemeler için alt işverene rücu hakkı vardır.

Asıl işverenlerin alt işverenle ilişkileri bitmeden bu tür riskler için önlem almaları yararlı olacaktır. Örneğin, hak edişler ödenirken,- bu tür riskler için- belirlenen tutarlar ödenmeyip teminat olarak tutulabilir.

Bazı kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların kıdem tazminatı

Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kurum ve kuruluşların haklarında bu Kanun ve 854, 5953, 5434 sayılı kanunların hükümleri uygulanmayan personeli ile kamu kuruluşlarında sözleşmeli olarak istihdam edilenlere mevzuat veya sözleşmelerine göre kıdem tazminatı niteliğinde yapılan ödemeler kıdem tazminatı sayılır.

4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatları;
a) Alt işverenlerinin değişip değişmediğine bakılmaksızın aralıksız olarak aynı kamu kuruluşuna ait işyerlerinde çalışmış olanların bu şekilde çalışmış oldukları sürelere ilişkin kıdem tazminatına esas hizmet süreleri, aynı kamu kuruluşuna ait işyerlerinde geçen toplam çalışma süreleri esas alınarak tespit olunur. Bunlardan son alt işverenleri ile yapılmış olan iş sözleşmeleri kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olanların kıdem tazminatları ilgili kamu kuruluşu tarafından,
b) Aynı alt işveren tarafından ve aynı iş sözleşmesi çerçevesinde farklı kamu kuruluşunda çalıştırılmış olan işçilerden iş sözleşmeleri kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olanlara, farklı kamu kurumlarında geçen hizmet sürelerinin toplamı esas alınarak çalıştırıldığı son kamu kuruluşu tarafından, işçinin banka hesabına yatırılmak suretiyle ödenir.

Kıdem Tazminatının Oluşması

Kıdem tazminatını oluşabilmesi için işçinin 1 yıl veya daha fazla çalışmış olması gerekir. Bu durumdaki bir işçiye kıdem tazminatı ödenmesi konusunda, iş sözleşmesinin hangi gerekçe ile feshedildiği dikkate alınmaktadır.

İş sözleşmesinin:

- İşveren tarafından geçerli nedenle,
- İşçi tarafından haklı nedenle derhal,
- İşçinin muvazzaf askerlik görevi nedeniyle,
- İşçinin emekli olması nedeniyle,
- işçinin emeklilik hakkını elde etmesi nedeniyle,
- İşçinin ölmesi nedeniyle,
- Kadın işçilerin evlilik nedeniyle ve evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle feshetmesiyle gerçekleşen işten ayrılmaları sonucunda feshi kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmektedir.

Kıdem Tazminatı Hesaplama

Kıdem tazminatı hesabında, işçinin brüt ücreti esas alınmaktadır. İş sözleşmesinin feshi sonucunda kıdem tazminatı ödenmesi gerektiğinde çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenmektedir. Bir yıldan artan çalışma süreleri de bu kural çevresinde oranlanarak hesaplamaya dâhil edilmektedir.
Kıdem tazminatına esas ücretin belirlenmesi sırasında, işçiye ödenen temel ücretin yanı sıra kendisine yapılan ek ödemeler de dikkate alınmaktadır. Burada önemli olan nokta yapılan ek ödemeler ve sağlanan menfaatin süreklilik göstermesidir.

Örneğin, işçiye yemek yardımı yakacak yardımı benzeri adlar altında düzenli olarak yapılan ödeme ve yardımlar kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaktadır. İşçiye ödenen ikramiye tutarları da düzenli olması koşuluyla kıdem tazminatı hesabına dâhil edilecektir.

Kıdem tazminatına damga vergisi dışında kesinti uygulanmaz.

Kıdem tazminatı ödemeleri açısından önemli bir noktada kıdem tazminatı tavanıdır.

İşçinin ücreti sonucunda her çalışma yılı için ödenecek tutar, belirlenen tavanın üstünde olduğu takdirde kıdem tazminatı belirlenen tavan dikkate alınarak hesaplanacaktır.
01.07.2017 tarihinden itibaren kıdem tazminatı tavanı: 4.732,48-TL’dir.

Kıdem tazminatı hesaplanabilmesi için; çalışanın kıdeme esas ücreti ve hizmet süresi belirlenmelidir. Belirlenen süreden işçinin daha önce kullandığı ücretsiz izin süreleri düşülür. Belirlenen hizmet süresinin her bir yılı için, bir aylık kıdeme esas ücret verilir. Artan süreler orantı yöntemiyle hesaplanır.

Örnek: 21.10.2009 tarihinde İşe girmiş ve 2.750,00-TL normal ücreti, 275,00-TL yemek ücreti, 300,00-TL yol ücreti olan bir çalışanın 31.03.2016 tarihinde kıdem tazminatı ne kadar olur?

Cevap: Önce (tarihten tarih çıkarma kurallarına dikkat ederek) hizmet süresi bulunur.

31. 03. 2016 - 21. 10. 2009 = 10 gün 5 ay 6 yıl hizmet süresi

Kıdeme esas ücret: 2.750,00 + 275,00 + 300,00 = 3.325,00
3.325,00 x 6 = 19.950,00 ( 6 yıl için )
3.325,00 x 5 / 12 = 1.385,42 ( 5 ay için )
3.325,00 x 10/ 360 = 92,36 (10 gün için )
Toplam = 21.427,78
Damga Vergisi = 21.427,78 x 0,00759 = 162,64
Net Kıdem Tazminatı : 21.427,78 - 162,64 = 21.265,14-TL olacaktır.

Örnek: 10.08.2011 tarihinde İşe girmiş ve 3.800,00-TL normal ücreti, 250,00-TL yemek ücreti, 200,00-TL yol ücreti ve yıllık ortalama 5.000,00-TL primi olan bir çalışanın 17.10.2016 tarihi itibarı ile kıdem tazminatı ne kadar olur?

Cevap:
17. 10. 2016 - 10. 08. 2011 = 7 gün 2 ay 5 yıl hizmet süresi
Yıllık 5.000,00-TL primin bir aylık ortalaması 416,67-TL olacaktır.
Kıdeme esas ücret: 3.800,00 + 255,00 + 200,00+416,67 = 4.671,67
Kıdem tazminatı sınırı aşıldığı için hesaplamamızda, kıdeme esas ücret olarak 4.297,21-TL kullanılacaktır.

4.297,21 x 5 = 21.486,05 ( 5 yıl için )
4.297,21 x 2 / 12 = 716,21 ( 2 ay için )
4.297,21 x 7/ 360 = 83,56 ( 7 gün için )
Toplam = 22.285,82
Damga Vergisi = 22.285,82 x 0,00759 = 169,15
Net Kıdem Tazminatı : 22.285,82 - 162,63 = 22.116,67-TL olacaktır.

Örnek: 30.11.2012 tarihinde İşe girmiş ve 3.425,00-TL normal ücreti, 175,00-TL yemek ücreti, 200,00-TL yol ücreti ve yıllık 1.200,00-TL giysi ve yakacak yardımı olan bir çalışanın 17.09.2016 tarihi itibarı ile kıdem tazminatı ne kadar olur?

Cevap:
17. 09. 2016 - 30. 11 2012 = 17 gün 9 ay 3 yıl hizmet süresi
Yıllık 1.200,00-TL giysi ve yakacak yardımının bir aylık ortalaması 100,00-TL olacaktır.
Kıdeme esas ücret: 3.425,00 + 175,00 + 200,00+100,00 = 3.900,00-TL

3.900,00 x 3 = 11.700,00 ( 3 yıl için )
3.900,00 x 9 / 12 = 2.925,00 ( 9 ay için )
3.900,00 x 17/ 360 = 184,17 ( 17 gün için )
Toplam = 14.809,17
Damga Vergisi = 14.809,17 x 0,00759 = 112,41
Net Kıdem Tazminatı : 14.809,17 - 112,41 = 14.469,76-TL olacaktır.

Örnek: 20.03.2010 tarihinde İşe girmiş ve 2.100,00-TL normal ücreti, ve yıllık üç ikramiye uygulaması olan bir çalışanın 10.09.2017 tarihi itibarı ile kıdem tazminatı ne kadar olur?

Cevap:
10. 09. 2017 - 20. 03. 2010 = 20 gün 5 ay 7 yıl hizmet süresi

Yıllık üç ikramiye ödemesinin bir aylık ortalaması 525,00-TL olacaktır.
Kıdeme esas ücret: 2.100,00 + 525,00 = 2.625,00-TL

2.625,00 x 7 = 18.375,00 ( 7 yıl için )
2.625,00 x 5 / 12 = 1.093,75 ( 5 ay için )
2.625,00 x 20/ 360 = 145,83 ( 20 gün için )
Toplam = 19.614,58
Damga Vergisi = 19.614,58 x 0,00759 = 148,87
Net Kıdem Tazminatı : 19.614,58 – 148,87 = 19.465,71-TL olacaktır

Kıdem Tazminatının Ödemesi

Yapılacak hesaplamalarla belirlenen kıdem tazminatı tutarı, hak sahibine banka hesabına ücret ve diğer hak edişleriyle beraber derhal ödenmelidir. Başka bir ödeme biçimi, taksitli ödeme veya çek senetle ödeme geçerli değildir.

Uygulamada işverenlerin, işçileri çıkarıp kıdem tazminatı ödeyip tekrar işe giriş yaptıkları görülmektedir. Bunu kıdem tazminatlarının çok yükselmemesi için yapmaktadırlar. Ancak bu uygulama yasaya uygun değildir. Kıdem tazminatı ödenerek işten çıkarılan bir işçi, tekrar işe alınır ve daha sonra kıdem tazminatı hak ederek işten ayrılırsa, tüm çalışmaları dikkate alınarak kıdem tazminatı hesaplanır. Önceki ödeme veya ödemeler avans sayılarak bu tutardan düşülmelidir.

 

Eğer siz de kıdem tazminatı hesaplama ve diğer ilgili konularda uzmanlaşmak isterseniz sektörel deneyimi yüksek uzman eğitmenlerimiz tarafından hazırlanan bordro eğitimi ve sosyal güvenlik eğitimlerine katılabilirsiniz.
BORDRO EĞİTİMİNİ İNCELE
MEB ONAYLI SOSYAL GÜVENLİK UZMANLIĞI EĞİTİMİNİ İNCELE

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile